IMIBANDELA YOKUSEBENZA YENDLELA EKHETHEKILEKO YEKAMBISO
NANYANA kunabantu abathweswe umlandu wokwephula umthetho abakholelwa bona bekungeyokufikelela iminqopho yezombanganarha;
BEGODU NANYANA uMongameli atjheje zoke iinjamiso zemithetho efaneleko, akhenge afumane amagadango akhona afaneleko wokuqalana nendaba ethileko ekhona;
BEGODU NANYANA isiGaba 84 (j) somThethosisekelo weRiphabhligi yeSewula Afrika ka-1996 (umThetho 108 ka-1996) njengombana utjhugululiwe ubeka bona uMongameli "uqalene nokulibalela namkha ukusula iingwebo zezaphulamthetho kanye nokusula enye nenye ihlawulo, isijeziso namkha ukuloba".
BEGODU NANYANA uMongameli aveze indlela ekhethekileko ekufumaneni umuzwa wokurarulwa kwesenzo esimbi eendabeni ezikhambelana nabantu abafunyanwa bamlandu esolweni yokobona benze izenzo zokwephulwa komthetho ekulandeleni iminqopho yezombanganarha.
MANJE NGALOKHO:
Ekuhlaleni kokuthoma kwaso, amalunga hlangana nawo, azakukhetha uSihlalo ozakuba ngusihlalo wayo yoke imihlangano yesiQhema esiTjhiwoko.
Kuqinisekisa bonyana esinye nesinye isibawo sizaliswe ngendlela ebekiweko.
Kutjheja esinye nesinye isibawo sokulitjalelwa kanye nokwenza iimphakamiso kuMongameli.
IsiQhema kufuze senze imithetho neenkambiso zaso nasitjheja esinye nesinye isibawo sokulitjalelwa ngomnqopho wokwenza iimphakamiso kuMongameli ngokususela kwesinye nesinye isibawo.
IsiQhema kufuze sazise i-DOJ&CD ngemithetho neenkambiso zaso kungakapheli amalanga alitjhumi nane ngemva kokuhlala kwaso kokuthoma.
ISEKELO LEZOKUPHATHA ELINIKELWA ISIQHEMA ESITJHIWOKO
IMIPHUMELA KWEZEEMALI
I-DOJ&CD kuzakuba ngiyo eqalana neendleko zeensetjenziswa nezokukhamba zamalunga wesiQhema.
IsiQhema sizakubakhona isikhathi esithoma ngelanga lokuhlangana kokuthoma kwaso ukufika ngelanga esizakugcina ukusebenza ngalo, womabili amalanga nawabalwako, ilanga lokugcina angeze laba ngemva komhlaka 30 Septemba 2008.
NGUBANI OFANELEKA KUFUMANA UKULITJALELWA
Babantu abathweswa umlandu begodu bagwetjwa kuphela ngesolo yokobana benze isenzo sobulelesi esikhambisana nezombanganarha ngaphambi komhlaka Juni 16, 1999; begodu
Abakhambisana nendlela esele ibekiwe kanye neenkambiso ezibekwe eforomini lesibawo, bangenza isibawo kuMongameli bona bafumane ukulitjalelwa ngendlela ebekiweko.
Umuntu uzakufaneleka kuphela bona angatjhejelwa ukufumana ukulitjalelwa nayikuthi -
yena kwanjesi uqedelela isigwebo sejele;
ii wagwetjwa bona adose ejele namkha wahlawuliswa ngesenzo sokwephula umthetho esisukela namkha esikhambelana, nesenzo namkha ukutjhiya ngaphandle okuyamaniswa nomnqopho wezombanganarha esenziwe ngesikhathi sokungezwani okwadlulako;
isenzo okukhulunywe ngaso endimeni (a) senziwa ngomhlaka namkha ngaphambi kwelanga okwafungiswa ngalo uMongameli ngomhlaka 16 Juni 1999; begodu isibawo sakhe sokulitjalelwa siphekelelwa yincwadi yesifungo etjhiwoko namkha ukuvumelana okufakazelwe namkha evunywe mumuntu ogunyazwe yihlangano, sikhungo, yihlangano yekululeko kiyo okuqinisekiswe bona isenzo namkha ukutjhiya ngaphandle ebekubumba isenzo sokwephulwa komthetho okukhulunywa ngakho, esenzeke ngaphasi komlayo namkha ekusetjenzisweni komlayo wangokomthetho, umlayo, ukulayelwa, isiyeleliso, iqhinga namkha iphrojekthi eyenzelwa namkha ngemvumo namkha yokuragelisa phambili, yokukhutjhulwa namkha yokufikelwa kwemithethomgomo yehlangano etjhiwoko, isikhungo, ihlangano yekululeko namkha ihlangano umbawi alilunga layo, umsebenzeli namkha umsekeli.
NGUBANI ONGAFANELEKI KUFUMANA UKULITJALELWA
Umuntu angeze afaneleka bona angatjhejelwa ukulitjalelwa nayikuthi -
ufunyenwe anomlandu ngesenzo sokwephulwa komthetho esikhambelana:
nesinye nesinye isenzo sokwephulwa komthetho sezomseme;
ii nesinye nesinye isenzo sokwephulwa komthetho senturhu yangekhaya;
iii nesinye nesinye isenzo sokwephulwa komthetho okukhulunywe ngaso esigabeni 13 somThetho weenDakamizwa nokuKhukhuthiswa kweenDakamizwa ka-1992 umThetho 140 ka-1992, esikhambelana nokwenziwa kanye nokusatjalaliswa kwezinto ezitjhiwoko, ukusetjenziswa nokuphathwa kweendakamizwa kanye nokusebenzisa iindakamizwa;
wenza isibawo eKomitini yezokuLibalela ehlonywe ngaphasi komThetho we-TRC begodu isibawo sakhe sokulitjalelwa saliwa; begodu akhenge AKHAMBISANE nazo zoke iimfuno ezibekiweko ngomhlaka namkha ngaphambi komhla weenyanga ezintathu wokuphela "kwesikhathini esivuliweko".
UKWENZIWA KWESIBAWO
Ziimbawo kuphela ezizaliswe kuhle nangokuzeleko ngendlela ebekiweko, kufaka eforomini elibekiweko elenzelwe lomnqopho wefuneko, esikhathini 'esivuliweko', ezizakutjhejwa.
Sibawo kuphela esenziwe mumuntu esizakutjhejwa. Isibawo kufuze senziwe mbawi njengombana kubekiwe begodu silethwe emNyangweni wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo.
Isiqhema sezombanganarha umbawi alilunga laso naso singaletha saso isibawo emNyangweni wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo ukwenzela yena.
Lapho isibawo silethwa yihlangano yezombanganarha yenzela umbawi, ihlangano kufuze:
iqinisekise bona isibawo sizaliswe ngendlela ebekiweko;
iqinisekise ngesifungo bona ubujamo obuyizwabatjho okwenziwa ngaphasi kwabo isenzo sokwephulwa komthetho bulungile namkha bukhambisana nezehlakalo zombanganarha/izenzo ihlangano eyayizibandakanya kizo.
Isiphakamiso esenziwe siQhema esiTjhiwoko sizakwenziwa mayelana nesinye nesinye isibawo sokulitjalelwa.
Isiphakamiso esenziwe siQhema esiTjhiwoko mayelana nesinye nesinye isibawo sokulitjalelwa kufuze siveze inengi kanye nobuncani bemibono yamalunga, nayikuthi ikhona, mayelana nesibawo ngasinye.
UMongameli unamandla wokwala iimphakamiso ezenziwe siQhema esiTjhiwoko
AMANDLA WOKUNIKELA NGOKULITJALELWA
UMongameli ngemva kokutjheja iimphakamiso ezenziwe siQhema esiTjhiwoko, unamandla wokunikela ngokulitjalelwa namkha wokwala isibawo sokulitjalelwa.
Ukunikelwa kokulitjalelwa komunye nomunye umuntu kuzakudosela ekusulweni ngokuzeleko kokutheswa umlandu kanye nerekhodi lezobulelesi lesenzo sobulelesi mayelana nalo umuntu anikelwe ukulitjalelwa.
Imibuzo:
